พระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ทรงเป็นพระราชโอรสของพระเจ้าเลอไท และเป็นพระนัดดาของพระเจ้ารามคำแหงมหาราช ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ ราชวงศ์พระร่วง ครองกรุงสุโขทัย เมื่อ พ.ศ.1890 – 1914 ก่อนขึ้นครองราชสมบัติทรงดำรงตำแหน่งอุปราช ครองเมืองศรีสัชนาลัย ตั้งแต่ พ.ศ.1883 – 1890 ต่อมาใน พ.ศ.1890 เมื่อพระยางั่วนำถม พระมหากษัตริย์ครองราชสมบัติ ณ กรุงสุโขทัย ได้เสด็จสวรรคตได้เกิดการจราจลชิงราชสมบัติกรุงสุโขทัยขึ้น พระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ทรงสามารถยกกองทัพมาปราบปรามศัตรูได้หมดสิ้น และเสด็จขึ้นครองราชสมบัติ เป็นพระมหากษัตริย์องค์ที่ 6 แห่งราช วงศ์พระร่วงเฉลิมพระนามว่า ศรีสุริยพงศ์รามมหาธรรมราชาธิราช

พญาลิไท หรือพระมหาธรรมราชาที่ 1
พญาลิไท หรือพระมหาธรรมราชาที่ 1

การขึ้นครองราชสมบัติของพญาลิไท

เมื่อพระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) เสด็จขึ้นครองราชสมบัติ สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) ได้ส่งกองทัพจากศรีอยุธยามาโจมตี และยึดเมืองพิษณุโลก (สองแคว) ไว้ได้ ทำให้อาณาจักรสุโขทัยเกิดความไม่มั่นคงและไม่ปลอดภัย เพราะเมืองพิษณุโลกอยู่ใกล้กับสุโขทัยมาก ดังนั้น พระมหาธรรมราชาที่ 1 จึงทรงส่งคณะราชฑูต ไปขอเจริญพระราชไมตรีกับสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) และได้ขอเมืองพิษณุโลกคืนจากสมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) ซึ่งก็ทรงโปรดเกล้าฯ พระราชทานให้

หลังจากนั้นพระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ก็ทรงเสด็จไปประทับอยู่ ณ เมืองพิษณุโลก เป็นเวลา 7 ปี คือ ตั้งแต่ พ.ศ.1905 – 1912 เพื่อป้องกันมิให้ทางกรุงศรีอยุธยา ส่งกองทัพไปรุกรานกรุงสุโขทัยและทรงมอบให้พระขนิษฐาองค์หนึ่งของ พระองค์ปกครอง กรุงสุโขทัยแทน จนกระทั่งในปี พ.ศ.1912 สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) เสด็จสวรรคต พระมหาธรรมราชาที่ 1 ได้เสด็จกลับไปครองกรุงสุโขทัยดังเดิม

การขึ้นครองราชสมบัติของพญาลิไท
การขึ้นครองราชสมบัติของพญาลิไท

พระราชกรณียกิจของพญาลิไท

ด้านการเมืองการปกครอง

พระองค์ทรงรวบรวมราชอาณาจักรสุโขทัยให้เป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน และขยายพระราชอำนาจออกไปได้เมืองระหว่างแควจำปาสักกับแม่น้ำปิง จนจดแม่น้ำน่านทาง ทิศเหนือ มาไว้ในราชอาณาจักรสุโขทัย

ด้านศาสนา

พระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ทรงมีบทบาทสำคัญในการทำนุบำรุงและเผยแพร่พระพุทธศาสนา กล่าวคือ ได้ส่งพระสงฆ์ออกไปเผยแพร่ พระพุทธศาสนายังที่ต่าง ๆ เช่น ที่เมืองเชียงใหม่ พิษณุโลก อยุธยา และหลวงพระบาง ทรงโปรดเกล้าฯ ให้ซ่อมพระเจดีย์เมืองนครชุม (กำแพงเพชร) พ.ศ.1902 ทรงประดิษฐานรอยพระพุทธบาทที่เขาสุมนกุฏ ซึ่งอยู่นอกเมืองสุโขทัย พ.ศ.1904 โปรดให้สร้างวัดป่ามะม่วง (สุโขทัย)

พระองค์ทรงมีความเคารพเลื่อมใสศรัทธาในพระพุทธศาสนามาก ได้ผนวชเป็นสามเณรในพระราชมณเฑียร และผนวชเป็นพระภิกษุที่วัดป่ามะม่วง ในกรุงสุโขทัย ทรงโปรดให้หล่อพระพุทธรูปปางมารวิชัย มีขนาดเท่ากับองค์พระพุทธเจ้า ถวายพระนามว่า พระศรีศากยมุนี ประดิษฐานที่พระวิหารวัดพระ ศรีรัตนมหาธาตุ สุโขทัย

พระเจดีย์เมืองนครชุม
พระเจดีย์เมืองนครชุม

ด้านภาษาและวรรณคดี

พระองค์ทรงมีความเชี่ยวชาญในด้านภาษาและวรรณคดีเป็นพิเศษ ดังมี หลักฐานปรากฏในหนังสือไตรภูมิพระร่วง ว่าพระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ทรงนิพนธ์ขึ้นใน พ.ศ.1888 ครั้งยังดำรงพระยศเป็นพระมหาอุปราช ครองเมืองศรีสัชนาลัย หนังสือไตร ภูมิพระร่วงนี้ ซึ่งเป็นวรรณคดี ที่เกี่ยวข้องกับพระพุทธศาสนา นับเป็นวรรณคดีไทยชั้นเยี่ยมเล่มแรกของไทย และทรงโปรดเกล้าฯ ให้จารึกเรื่องราวต่าง ๆ

ในรัชสมัยของพระองค์ลงในแผ่นศิลา โดยเฉพาะศิลาจารึกกรุงสุโขทัยหลักที่ 4 ซึ่งมีคุณค่ายิ่งต่อการศึกษาประวัติศาสตร์ไทยในสมัยสุโขทัย และประวัติศาสตร์ เมืองพิษณุโลกเป็นอย่างยิ่งพระราชกรณียกิจขณะทรงประทับอยู่ ณ เมืองพิษณุโลก

พญาลิไท เชี่ยวชาญในด้านภาษาและวรรณคดี
พญาลิไท เชี่ยวชาญในด้านภาษาและวรรณคดี

การสร้างพระราชวังจันทน์ของพญาลิไท

พระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ทรงประทับอยู่ ณ เมืองพิษณุโลก เป็นเวลา 7 ปี ได้ทรงสร้างเมืองพิษณุโลก และพระราชวังขึ้น ทางฝั่งตะวันตกของ แม่น้ำน่าน คือ พระราชวังจันทน์ ทรงสร้างปูชนียสถานและปูชนียวัตถุที่สำคัญ คือ ทรงสร้างวัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร หล่อพระพุทธชินราช ซึ่งเป็น พระพุทธรูปที่งดงามที่สุดในประเทศไทย

พระพุทธชินสีห์ และพระศรีศาสดา ทรงโปรดเกล้าฯ ให้นำต้นโพธิ์จากลังกามาปลูกไว้ที่วัดพระศรีรัตนมหาธาตุวรมหาวิหาร พิษณุโลก จากพระราชกรณียกิจที่พระมหาธรรมราชาที่ 1 (พญาลิไท) ได้ทรงกระทำแล้ว นับว่าพระองค์เป็นพระมหากษัตริย์องค์แรกที่ทรงวางรากฐาน และสร้าง ความเจริญในจังหวัดพิษณุโลก

พญาลิไทกับช่วงปลายราชวงศ์พระร่วงแห่งอาณาจักรสุโขทัย

พญาลิไทกับช่วงปลายราชวงศ์พระร่วง
พญาลิไทกับช่วงปลายราชวงศ์พระร่วง

จะเห็นได้ว่าสมัยพญาลิไท จะเป็นช่วงปลายของอาณาจักรสุโขทัยและยังเป็นกษัตริย์ลำดับท้าย ๆ ในราชวงศ์พระร่วง ก่อนที่อาณาจักรอยุธยาจะขึ้นมารุ่งเรืองเป็นเวลา 417 ปี ดังที่เราทราบกันดี จากข้อมูลที่เรานำมาทำให้เราทราบได้ว่าในสมัยนั้น เริ่มมีการรุกรานจากอาณาจักรอยุธยานำโดย สมเด็จพระรามาธิบดีที่ 1 (พระเจ้าอู่ทอง) จึงทำให้พระองค์ต้องมาปกครองเมืองพิษณุโลก สองแคว เพื่อรักษาอำนาจของพระองค์จน พระเจ้าอู่ทอง ทรงเสด็จสวรรคต

นอกจากนั้นพญาลิไทก็ยังได้สร้างพระราชวังจันท์ ที่เมืองพิษณุโลกอยู่ริมแม่น้ำน่าน ซึ่งเป็นหลักฐานทางประวัติศาสตร์สำคัญของเมืองพิษณุโลกอีกด้วย ในเรื่องราวต่อไปเราจะพูดถึงอาณาจักรอยุธยา จะเป็นอย่างไร ติดตามอ่านกันต่อได้ในบทความต่อไปครับ

ข้อมูลเพิ่มเติม การกำเนิดอาณาจักรสุโขทัย ที่คนไทยควรค่าแก่การศึกษา

Leave a Reply

Your email address will not be published.